Prawo polskie przewiduje możliwość sporządzenia testamentu własnoręcznego, który jest dokonywany bez obecności notariusza, w domowym zaciszu. Powinien on zostać sporządzony przez testatora samodzielnie, bez obecności i udziału osób trzecich, powinien być w całości napisany pismem odręcznym, podpisany i opatrzony datą. Testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy. Oznacza to, że nie ma możliwości sporządzenia testamentu wspólnego, np. męża i żony – każde z nich musi sporządzić testament oddzielnie.
Jednakże bezpieczniejszą formą rozporządzenia majątkiem na wypadek śmierci jest niewątpliwie testament notarialny. Sporządzany jest w formie aktu notarialnego, co gwarantuje jego zgodność z obowiązującymi przepisami prawa oraz znacząco utrudnia jego podważenie.
Rolą notariusza jest upewnienie się, że testator działa świadomie, dobrowolnie i nie znajduje się pod wpływem przymusu lub groźby. Notariusz czuwa nad prawidłową treścią testamentu oraz jego zgodnością z prawem spadkowym.
Oryginał testamentu notarialnego pozostaje w kancelarii notarialnej, natomiast testator oraz osoby uprawnione otrzymują wypisy aktu notarialnego.
Testament zwykły a testament z zapisem windykacyjnym
Istnieją dwa rodzaje testamentów sporządzanych w formie aktu notarialnego.
Testament zwykły
W testamencie zwykłym spadkodawca wskazuje jedynie osoby powołane do dziedziczenia oraz określa ich udziały w całości spadku, bez wskazywania, komu przypada konkretny składnik majątkowy.
Testament z zapisem windykacyjnym
Testament z zapisem windykacyjnym to szczególna forma testamentu notarialnego, w której spadkodawca wskazuje, że określona osoba nabywa konkretny składnik majątku z chwilą jego śmierci.
Przedmiotem zapisu windykacyjnego mogą być wyłącznie:
- rzeczy oznaczone co do tożsamości (np. dom, mieszkanie, samochód),
zbywalne prawa majątkowe (np. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu), - przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne,
- ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej,
- ustanowienie użytkowania lub służebności.
Przedmiot zapisu musi istnieć w chwili śmierci spadkodawcy oraz być precyzyjnie określony w treści aktu notarialnego.
Kiedy warto sporządzić testament notarialny?
Testament warto sporządzić zawsze wtedy, gdy spadkodawca chce rozporządzić swoim majątkiem w sposób odmienny od zasad dziedziczenia ustawowego.
W przypadku braku testamentu zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące dziedziczenia ustawowego.
Sporządzenie testamentu notarialnego jest szczególnie wskazane w sytuacjach takich jak:
- pozostawanie w związku nieformalnym,
- posiadanie małoletnich dzieci,
- brak najbliższej rodziny,
- chęć przekazania konkretnego składnika majątku wybranej osobie.
Kogo można powołać w testamencie?
Spadkodawca może powołać do całości lub części spadku jedną lub kilka osób. W testamencie można wskazać dowolną osobę fizyczną lub prawną, również spoza kręgu rodziny.
Czy testament notarialny można zmienić lub odwołać?
Testament notarialny może zostać w każdej chwili zmieniony lub odwołany. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest sporządzenie nowego aktu notarialnego oraz wyraźne odwołanie poprzedniego testamentu.
Zmiana testamentu wymaga zachowania odpowiedniej formy prawnej, dlatego zaleca się dokonanie jej przed notariuszem.
Rejestracja testamentu w Notarialnym Rejestrze Testamentów (NORT)
Rejestracja testamentu w Notarialnym Rejestrze Testamentów (NORT) jest dobrowolna. Polega na wpisaniu informacji o istnieniu testamentu do elektronicznej bazy danych.
Do rejestru trafia informacja o sporządzeniu testamentu, lecz nie jego treść. Rejestracja ułatwia odnalezienie testamentu po śmierci spadkodawcy i zapewnia realizację jego ostatniej woli.
Wpis może zostać dokonany:
- w treści aktu notarialnego,
- w protokole przyjęcia testamentu własnoręcznego,
- w osobnym protokole sporządzonym przez notariusza.
Poszukiwanie testamentu w NORT
Po śmierci spadkodawcy każdy może złożyć wniosek o poszukiwanie testamentu w Notarialnym Rejestrze Testamentów. Wymagane jest przedstawienie aktu zgonu oraz pisemnego wniosku. Nie jest konieczne wykazywanie interesu prawnego.
Notariusz ma możliwość sprawdzenia, czy testament został zarejestrowany oraz gdzie jest przechowywany.
Rekomendacja notariusza
Z perspektywy notariusza sporządzenie testamentu w formie aktu notarialnego zapewnia najwyższy poziom bezpieczeństwa prawnego oraz minimalizuje ryzyko sporów między spadkobiercami. Precyzyjne sformułowanie treści testamentu, zwłaszcza przy zapisie windykacyjnym, ma kluczowe znaczenie dla skutecznego wykonania woli spadkodawcy.
W celu prawidłowego uregulowania kwestii dziedziczenia warto skonsultować się z notariuszem przed sporządzeniem testamentu, aby dobrać rozwiązanie najlepiej odpowiadające indywidualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej.
